Bateri telefon boleh tukar sendiri bakal kembali? Peraturan EU 2027 sebenarnya lebih rumit

Telefon moden masih boleh memasukkan penggantian bateri dalam reka bentuk dengan skru, klip atau struktur berkedap; peraturan EU tidak mewajibkan semua telefon kembali kepada penutup belakang yang boleh dibuka tanpa alat. (Ilustrasi Move Auto)

Dulu, menukar bateri telefon bukanlah kerja membaiki yang rumit. Buka penutup belakang, keluarkan bateri lama dan masukkan yang baharu. Hari ini, kebanyakan telefon pintar menggunakan badan tertutup dengan gam, kaca dan komponen yang padat. Bagi pengguna biasa, menukar bateri sendiri bukan lagi sesuatu yang mudah.

Sebab itu apabila muncul berita bahawa Kesatuan Eropah mahu “membawa kembali bateri boleh tanggal pada 2027”, ramai mungkin membayangkan telefon akan kembali seperti model lama yang penutup belakangnya boleh dicabut dengan tangan.

Sebenarnya, peraturannya tidak begitu mudah.

EU memang mahu bateri dan peranti menjadi lebih mudah dibaiki, tetapi ia tidak mewajibkan semua telefon menggunakan penutup plastik yang boleh dibuka tanpa alat. Apa yang berubah ialah kebolehbaikan dan ketahanan bateri kini semakin dianggap sebagai sebahagian daripada reka bentuk produk.

Apa yang berlaku pada Februari 2027?

Artikel 11 di bawah Regulation (EU) 2023/1542 akan mula terpakai pada 18 Februari 2027. Secara umum, bateri mudah alih yang dipasang dalam sesuatu produk perlu boleh dikeluarkan dan diganti oleh pengguna sepanjang hayat produk tersebut.

Namun, “boleh dikeluarkan” tidak bermaksud mesti boleh dicabut dengan tangan. Pengguna masih boleh menggunakan alat biasa yang mudah dibeli seperti pemutar skru. Perkara yang cuba dielakkan ialah proses yang memerlukan alat proprietari, haba atau pelarut hanya untuk membuka peranti dan mengeluarkan bateri.

Jadi telefon masih boleh menggunakan skru, klip dan sistem kedapan. Ia tidak semestinya kembali kepada reka bentuk telefon dua dekad lalu.

Telefon pintar sudah tertakluk kepada peraturan yang lebih khusus

Bahagian ini penting kerana ia sering hilang apabila berita diringkaskan. Telefon pintar dan tablet turut tertakluk kepada peraturan Ecodesign EU yang khusus, dan keperluan tersebut sudah mula terpakai sejak 20 Jun 2025.

Secara asas, proses menukar bateri sepatutnya boleh dilakukan oleh orang biasa menggunakan alat asas. Tetapi pengeluar juga diberi satu pilihan lain. Jika bateri masih mempunyai sekurang-kurangnya 83% kapasiti selepas 500 kitaran pengecasan penuh dan sekurang-kurangnya 80% selepas 1,000 kitaran, manakala peranti mencapai sekurang-kurangnya tahap perlindungan IP67, penggantian bateri boleh dihadkan kepada pihak pembaikan.

Ini bermakna bukan semua telefon perlu mempunyai bateri yang pengguna boleh cabut sendiri. Jika pengeluar mahu mengekalkan reka bentuk yang lebih tertutup, bateri itu perlu memenuhi tahap ketahanan yang lebih tinggi.

Telefon pintar terdahulu lazim menggunakan penutup belakang dan bateri boleh tanggal. Fokus peraturan EU 2027 ialah kebolehgantian dan kebolehbaikan, bukan memaksa semua telefon kembali kepada bentuk ini. (Ilustrasi Move Auto)

Isu sebenar ialah berapa lama telefon boleh terus digunakan

Sebuah telefon mungkin masih laju, skrinnya masih elok dan kameranya masih memadai selepas beberapa tahun. Tetapi apabila kesihatan bateri merosot, pengalaman harian boleh menjadi semakin menyusahkan. Ada pengguna akhirnya menukar telefon walaupun masalah utama sebenarnya hanya bateri.

Sebab itu kebolehbaikan penting. Jika bateri lebih mudah diganti dan alat ganti terus tersedia, peranti yang masih berfungsi boleh digunakan lebih lama. Dalam masa yang sama, jumlah sisa elektronik berpotensi dikurangkan.

Namun, peraturan tidak semestinya membuatkan kos membaiki menjadi murah secara automatik. Harga alat ganti, rangkaian pusat pembaikan dan cara pengeluar melaksanakan reka bentuk baharu masih memainkan peranan besar.

Telefon nipis dan kalis air masih boleh mudah dibaiki?

Ada sebab teknikal mengapa telefon moden menjadi semakin tertutup. Ruang dalaman sangat terhad, bateri semakin besar, modul kamera mengambil banyak ruang, pengecasan tanpa wayar perlu dimuatkan, dan pengguna pula mahukan peranti nipis serta tahan air.

Tetapi EU kini mencabar anggapan bahawa sukar dibaiki ialah harga yang mesti dibayar untuk kemajuan teknologi. Kebolehbaikan juga boleh dianggap sebagai satu sasaran kejuruteraan, sama seperti pengurusan haba, ketahanan jatuh dan perlindungan air.

Dalam erti kata lain, peraturan ini bukan meminta teknologi berpatah balik. Ia meminta pengeluar memikirkan apa yang berlaku kepada produk selepas beberapa tahun digunakan, bukan hanya ketika ia masih baharu di kedai.

Bagaimana pula dengan Malaysia?

Setakat Ogos 2026, Move Auto tidak menemui peraturan Malaysia yang setara dengan syarat EU khusus untuk bateri telefon yang mudah diganti. Konsep “right to repair” atau hak untuk membaiki memang sudah mula dibincangkan di Malaysia, tetapi perbincangan rasmi terbaru lebih tertumpu kepada kenderaan bermotor. Kerajaan sendiri menyifatkan konsep tersebut sebagai sesuatu yang masih baharu di negara ini dan belum dilaksanakan.

Telefon dan kereta tentu memerlukan peraturan yang berbeza. Namun persoalan pengguna di belakangnya hampir sama: selepas membeli sesuatu produk, sejauh mana pemilik patut mempunyai pilihan untuk membaikinya, mendapatkan alat ganti dan terus menggunakannya?

Belum ada petunjuk bahawa Malaysia akan meniru peraturan telefon EU dalam masa terdekat. Tetapi jika isu kebolehbaikan elektronik pengguna mula dibincangkan di sini pada masa depan, pendekatan Eropah boleh menjadi salah satu rujukan yang berguna.

Pengguna Malaysia juga mungkin mendapat manfaat tanpa undang-undang tempatan. Jika pengeluar memilih untuk menggunakan reka bentuk perkakasan yang sama bagi model global mereka demi memenuhi peraturan EU, ciri yang lebih mudah dibaiki mungkin turut sampai ke pasaran kita. Ia belum tentu berlaku, tetapi memang menarik untuk diperhatikan.

Logitech sudah menunjukkan bahawa manfaat itu tidak semestinya datang secara automatik. Ketua Logitech Gaming, Robin Piispanen, memberitahu The Verge bahawa produk tanpa wayar untuk pasaran Eropah akan menggunakan pek bateri lebih keras yang boleh diganti pengguna, dengan bateri gantian diperakui disediakan di sana. Buat masa ini, pasaran seperti Amerika Syarikat dijangka terus menggunakan bateri dalaman jenis soft-pack yang lebih ringan. Maksudnya, peraturan EU memang boleh memaksa perubahan reka bentuk, tetapi pengeluar masih boleh memilih versi khas Eropah dan tidak membawa reka bentuk sama ke Malaysia.

Bacaan berkaitan: Bacaan teknologi berkaitan: DNSYS Z1 membawa bantuan elektrik terus kepada pergerakan manusia

Pandangan Move Auto

Perkara paling menarik bukanlah nostalgia membawa bateri ganti di dalam beg. Yang berubah ialah cara undang-undang mula mempengaruhi reka bentuk teknologi. Selama ini, sukar dibaiki sering dianggap sebagai kompromi biasa untuk mendapatkan telefon yang nipis dan tahan air. EU kini meminta pengeluar memasukkan satu lagi soalan dalam proses reka bentuk: apabila bateri sudah lemah tetapi telefon masih elok, adakah pengguna boleh terus menggunakannya dengan cara yang munasabah? Malaysia belum mempunyai peraturan seumpama ini, tetapi perbincangan mengenai hak untuk membaiki sudah pun bermula. Itu menjadikan trend ini relevan untuk kita perhatikan.

Move Auto turut mengikuti perkembangan teknologi di luar dunia automotif apabila ia memberi kesan kepada bateri, hak pengguna dan cara sesuatu produk direka untuk digunakan lebih lama.